O ile to, kto jest matką dziecka, nigdy nie jest kwestią sporną i budzącą wątpliwości, o tyle te mogą pojawić się, gdy mówimy o ojcu dziecka. Zwłaszcza wtedy, gdy kobieta nie jest zamężna lub jest wprawdzie mężatką, ale od lat małżeństwo istnieje tylko na papierze. Jeśli nie można domniemać, że ojcem dziecka jest mąż matki lub gdy ojcostwa nie nie stwierdzono poprzez uznanie, kobiecie nie pozostaje nic innego, jak ustalić ojcostwo sądownie. Jak to wygląda, z jakimi kosztami się wiążę i ile trwa?
Z tego artykułu dowiesz się:
Mówiąc o ojcostwie, należy rozpatrywać ten termin na dwa sposoby:
Ważne: Prawne ustalenie ojcostwa będzie potrzebne, gdy występuje rozbieżność pomiędzy ojcostwem prawnym a biologicznym. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy np. małżonkowie nie mieszkają już razem, jednak formalnie nie doszło między nimi do rozwodu lub unieważnienia małżeństwa. Wtedy, z punktu widzenia prawnego, ojcem dziecka pozostaje mąż jego matki i to on widnieje w akcie urodzenia, a nie biologiczny ojciec dziecka. Ustalenie ojcostwa może być konieczne także wtedy, gdy para żyje w konkubinacie.
Prawne ustalenie ojcostwa może odbyć się na jeden z 3 sposobów:
Punktem wyjścia do rozważań dotyczących tego, jak ustalić ojcostwo w sensie prawnym, jest wyrażone w art. art. 62 § 1 KRO domniemanie z małżeństwa, które nakazuje przyjąć, że dziecko pochodzi od męża matki, gdy urodziło się:
A zatem, jeśli dziecko urodziło się podczas trwania małżeństwa, zawsze w pierwszej kolejności stosujemy domniemanie, że jego biologicznym ojcem jest mąż matki. Powyższego domniemania nie odniesiemy jednak do sytuacji, w której dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.
Gdy natomiast dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, ale po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemuje się, że pochodzi ono od drugiego męża.
Każde z tych domniemań można obalić. Druga strona może zrobić to jednak tylko poprzez wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
W art. 85 KRO przewidziano także domniemanie stosowane w przypadku braku istnienia małżeństwa między kobietą a mężczyzną. Zgodnie z nim ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż na 300, a nie później niż w 181 dniu przed urodzeniem się dziecka.
Co jednak, gdy takie domniemanie nie zachodzi lub gdy zostało obalone? Drugi sposób, który pozwala prawnie ustalić pokrewieństwo i potwierdzić, kto jest biologicznym ojcem, to uznanie ojcostwa.
Uznanie ojcostwa następuje dobrowolnie, co do zasady przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Polega na tym, że mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadcza, że jest ojcem dziecka. Takie oświadczenie wymaga potwierdzenia matki, które powinno zostać dokonane albo jednocześnie z uznaniem dziecka przez ojca, albo maksymalnie w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez mężczyznę.
Ważne: Uznanie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeśli już toczy się sprawa o ustalenie ojcostwa oraz, jeśli dziecko ukończyło 18 r.ż.
Jeśli nie można zastosować domniemania z małżeństwa (lub domniemanie to zostało obalone), bądź nie nastąpiło (dobrowolne) uznanie ojcostwa, trzecim sposobem, by prawnie potwierdzić, kto jest ojcem dziecka, pozostaje sądowy proces o ustalenie ojcostwa, kończący się wydaniem orzeczenia przez sąd. Jest to droga najdłuższa, najbardziej sformalizowana.
Oto najważniejsza zasady tego, jak ustalić ojcostwo na drodze sądowej:
Pozew o ustalenie ojcostwa powinien odpowiadać wymogom pism procesowych wynikających z KPC oraz zawierać wniosek o ustalenie ojcostwa. Do pozwu dołącza się również akt urodzenia dziecka.
Prawne potwierdzenie pokrewieństwa między ojcem a dzieckiem jest możliwe na różnych etapach. Z reguły mamy do czynienia z:
Dlatego, gdy mówimy o ustaleniu ojcostwa przed porodem, tak naprawdę jest to możliwe tylko w drodze uznania ojcostwa. Jeśli uznanie następuje przed porodem, protokół przekazuje się do urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce urodzenia matki.
Po urodzeniu się dziecka ojcostwo można potwierdzić na podstawie jednej z 3 procedur omówionych wcześniej, czyli na podstawie domniemania, dobrowolnego uznania ojcostwa lub na drodze sądowej.
W przypadku śmierci domniemanego ojca ustalenie pochodzenia dziecka może nastąpić wyłącznie na drodze sądowej. Zgodnie z przepisami powództwo o ustalenie ojcostwa wytacza wtedy matka lub samo dziecko przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.
Tak, do pozwu o ustalenie ojcostwo można dołączyć wniosek o zasądzenie alimentów na dziecko.
Koszty związane z ustaleniem ojcostwa można podzielić na:
Standardowym kosztem sądowym jest w szczególności opłata od wniesienia pozwu. Jednak, zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c., strona, która dochodzi ustalenia ojcostwa, nie musi uiszczać w tym przypadku kosztów sądowych. Opcjonalnie będzie ona zobowiązana do opłacenia wynagrodzenia adwokata/radcy prawnego, jeśli korzysta z jego pomocy. Do tego doliczyć należy badania DNA wykonywane zgodnie z procedurą sądową i stanowiące dowód w sprawie (koszt ok. 1500-2000 zł).
W przypadku sądowego ustalania pochodzenia dziecka matka może żądać od ojca niebędącego jej mężem pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów jej 3-miesięcznego utrzymania w okresie połogu. Jeśli ojcostwo zostało uwiarygodnione, sąd może nakazać mężczyźnie, który nie jest mężem matki, wyłożenie odpowiedniej sumy na te cele jeszcze przed narodzinami dziecka przez 3 miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze 3 miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.
Ważne: Gdy dojdzie do potwierdzenia ojcostwa, koszty procesowe spadają najczęściej na ojca dziecka. Jeśli jednak powództwo o ustalenie ojcostwa okazałoby się oczywiście bezzasadne, sąd może obciążyć powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy.
Bezpłatne jest natomiast uznanie ojcostwa w Urzędzie Stanu Cywilnego.
Czas trwania procedury zależy od wybranego trybu (dobrowolny lub sądowy) oraz pozostałych okoliczności sprawy czy obłożenia danego sądu.
Uznanie ojcostwa jest metodą najszybszą. Jeśli matka potwierdzi oświadczenie ojca jednocześnie, procedura kończy się niemal natychmiast. Jeśli nie zrobi tego od razu, ma na to 3 miesiące od dnia oświadczenia mężczyzny.
Natomiast w praktyce sądowej sprawa o ustalenie ojcostwa trwa zazwyczaj od kilku miesięcy do ponad roku, zależnie od obłożenia sądu i czasu oczekiwania na opinię biegłych z zakresu genetyki. Pomiędzy złożeniem pozwu a pierwszą rozprawą mija najczęściej kilkanaście tygodni lub kilka miesięcy. Na badania DNA czeka się natomiast kilka tygodni. W przypadku sądowego ustalania ojcostwa średnio odbywają się 1-2 rozprawy.
Jako adwokat rodzinny z Koszalina widzę dokładnie, gdzie w sprawach o ustalenie ojcostwa pojawiają się problemy i ile mogą one kosztować.
Dbam też o to, żeby już na początku pojawił się wniosek o zabezpieczenie alimentów, co w praktyce oznacza, że możesz otrzymać środki na dziecko jeszcze w trakcie procesu, a nie dopiero po jego zakończeniu.
Istnieją 3 podstawowe sposoby na prawne ustalenie ojcostwa:
Zasadniczym kosztem ustalenia ojcostwa na drodze sądowej jest koszt badań DNA i opinii biegłego oraz, opcjonalnie, wynagrodzenie dla adwokata reprezentującego Cię w sprawie. Strona dochodząca ustalenia ojcostwa jest natomiast zwolniona z kosztów sądowych, chyba że powództwo okazałoby się bezzasadne – wtedy sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie może obciążyć nimi powoda.
Do sprawy o ojcostwo należy przygotować w szczególności:
Prawo rodzinne i opiekuńcze nie przewiduje terminów granicznych na sądowe ustalenie ojcostwa dla dziecka i prokuratora. Oznacza to, że mogą oni wnieść w tej sprawie pozew nawet po śmierci domniemanego ojca dziecka. Natomiast zarówno matka dziecka, jak i jego domniemany ojciec, mają prawo żądać ustalenia ojcostwa na drodze sądowej tylko do ukończenia przez dziecko 18 r.ż.
Prywatny test na ojcostwo (badanie DNA) może być wstępnym dowodem w sprawie, jednak jego moc dowodowa jest znacznie słabsza niż moc badania DNA zlecanego przez sąd w ramach toczącego się postępowania o ustalenie ojcostwa. Prywatny test na ojcostwo nie stanowi najczęściej tzw. dowodu ostatecznego, choć, co trzeba podkreślić, oba testy są tak samo wysoko skuteczne pod kątem pewności wyników.
Wysłuchanie dziecka przez sąd – co oznacza, jak wygląda, w jakich sprawach się zdarza? Wysłuchanie…
Dozór elektroniczny Pani Kinga* kilkukrotnie popełniła takie samo przestępstwo drogowe. Początkowo, sądy wymierzały jej łagodne…
Pozew o alimenty - 5 błędów Pozew o alimenty uchodzi ze stosunkowo proste pismo sądowe…
Pozew rozwodowy Pozew rozwodowy to pismo, które musi trafić do sądu okręgowego tak, aby cała…
Podział majątku w trakcie rozwodu Podział majątku może zostać przeprowadzony de facto na każdym etapie rozstawania…
Rozwód Sprawa o rozwód rozpoczyna się od wniesienia pozwu o rozwód do sądu okręgowego, a…